Nazwa własna: Kościół św. Wojciecha

Miejscowość: Chicago

Stan: Illinois

Dystrykt: Cook County

Adres:

St. Adalbert Church
1650 West 17 Street
Chicago, IL 60608

Kontakt

Tel. 312-226- 0340

 

Diecezja: Chicago

Rodzaj świątyni: kościół parafialny

Obrządek: rzymsko-katolicki

Wezwanie: św. Wojciecha

Autor projektu architektonicznego: Henry J. Schlacks

Data erygowania: 1874 r.

Fundator: parafianie

Fotografie i opisy

sw_Wojciech
Architektura
_5656230
Wystrój wnętrza
_5656263
Wyposażenia
_5656179
Wyposażenie ruchome
_5656408
Budynki parafii
_5659748 (Kopiowanie)
Cmentarz

Historia parafii: 

Kościół św. Wojciecha to druga polska parafia, a trzecia budowla sakralna w Chicago, powstała w 1874 r. tuż po kościele św. Trójcy zbudowanym w 1873 r., gdzie wspólnota powstała dopiero dwadzieścia lat później w 1893 r. Wraz powstaniem kościoła św. Wojciecha, rozpoczął się proces rozwoju polskich parafii na południu Chicago. To pierwsza parafia, której filią był Kościół p.w. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Bridgeport. Polscy osadnicy, założyciele parafii św. Wojciecha, osiedlali się najpierw w czeskiej dzielnicy zwanej Pragą, niedaleko kościoła św. Wacława, gdzie ks. proboszcz Józef Molitor otaczał ich opieką duszpasterską. Trzy lata przed utworzeniem parafii św. Wojciecha, wybuchł pożar w centrum Chicago (1871). Odbudową zajęli się przybysze osiedlający się w okolicach kościoła św. Wojciecha. Na tym terenie pozostała również ludność czeska, tworząc dzielnicę „Pilzno”. Założenie parafii, gdzie społeczność polska liczyła 50 rodzin, w 1871 r. poprzedziło powstanie Towarzystwa św. Wojciecha, które zajmowało się zbieraniem funduszy pod budowę przyszłego kościoła. Po dwóch latach zakupiono na ten cel trzy parcele na rogu ulic Paulina i 17. Miejsce wybrane pod kościół było oddalone o trzy mile na południe od kościoła św. St. Kostki i o 2,5 mili ona zachód od centrum miasta. W 1874 r. zbudowano dwupiętrowy ceglany budynek mieszczący plebanię i sale szkolne oraz dolną kondygnacją kościoła. Kamień węgielny poświęcono w czerwcu 1874 r. Rok później w 1875 r. w tymczasowej dzwonnicy umieszczono duży dzwon. Skromne środki materialnie nie pozwoliły na dokończenie budowy, dlatego przez dziesięć lat nabożeństwa odprawiano w dolnej kondygnacji przyszłego kościoła. W 1884 r. ukończono górną kondygnację, po czym kościół został poświęcony w czerwcu tego samego roku przez apba. P. A. Feehana. Szkołę parafialną utworzono w 1874. Zajęcia odbywały się w prywatnym domu do czasu powstania pierwszego budynku, mieszczącego plebanię i sale lekcyjne. Po zbudowaniu górnej kondygnacji, przeznaczonej do celów sakralnych, w dolnej części urządzono sale szkolne i mieszkanie dla organisty, który był jednocześnie nauczycielem. Oprócz innych świeckich osób pełniących funkcje pomocnicze, do prowadzenia szkoły zaproszono siostry nazaretanki w 1886 r. Było to ich pierwsze miejsce działalności w Stanach Zjednoczonych. Do parafii św. Wojciecha, w latach 1882-1996, należała oficjalnie szkoła prowadzona przez siostry felicjanki, zbudowana w Bridgeport jako zalążek przyszłej parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy (parafia została erygowana w 1883 r.). Coraz więcej rodzin osiedlało się przy kościele pw. św. Wojciecha, toteż budynek mieszczący plebanię i sale szkolne okazał się niewystarczający dla potrzeb wszystkich wiernych, mimo iż stale go powiększano. Ok.1880 r. zbudowano czteropiętrowy budynek szkolny na rogu ulicy 16 i Paulina. Pomieszczono tam18 sal lekcyjnych. Mimo że w okolicy powstawały nowe polskie parafie: św. Kazimierza (1890 r.), św. Anny (1901 r.), Matki Boskiej Częstochowskiej w Cicero (1895 r.), wspólnota św. Wojciecha ciągle się powiększała, w związku z czym również w szkole nie zdołano pomieścić wszystkich uczniów. W 1904 r. społeczność uczniowska liczyła 882 dzieci. Nadto, w tym czasie w szkole irlandzkiej uczyło się blisko 600 polskich dzieci, zaś w szkołach publicznych przeszło 800. Nowy czteropiętrowy budynek szkoły zbudowano w 1908 r. przy 1641 West 16 street. Zorganizowano tam 16 sal lekcyjnych i audytorium. W 1913 r. dla najmłodszych dzieci matek pracujących utworzono również żłobek prowadzony przez siostry nazaretanki, w którym opieką objętych było ok 70 wychowanków. W latach depresji finansowej z tej formy wsparcia korzystało nawet 200 osób dziennie. Żłobek urządzono w dawnych mieszkaniach sióstr, które natomiast ulokowano w starej plebani.
Budowę nowej plebani rozpoczęto wraz z budową kościoła w 1912 r. Plebanię ukończono w 1913 r., kościół zaś w roku następnym. Nowy dom dla sióstr zbudowano w 1928 r. Była to jedna z największych polskich parafii w Chicago. W 1918 r. liczyła 20 tys. wiernych. W parafii działało blisko 60 różnych towarzystw, w 1924 r. do szkoły uczęszczało blisko 2700 dzieci. Szkoła św. Wojciecha była pierwszą polską szkołą parafialną akredytowaną przez stan Illinois. Parafia św. Wojciecha była nie tylko prężnym ośrodkiem religijnym, ale rozwijała działalność kulturalną. Popularnością cieszyło się słynne Towarzystwo Śpiewaków prowadzone przez Antoniego Małłka. W strukturach parafii zorganizowane było również koło dramatyczne, które wystawiało ambitne sztuki teatralne.
Parafia św. Wojciecha odgrywała bardzo ważną rolę wśród Polonii w Chicago. Tu powstała idea założenia Związku Narodowego Polskiego. Również w tym miejscu rozpoczynał działalność Związek Polek w Ameryce oraz Związek Polskich Sokołów, wydawano także gazetę „Głos Wolny”. Dużą rolę w kształtowaniu ducha patriotyzmu odegrał również ks. Kazimierz Gronkowski proboszcz parafii w latach 1904-1957, który był zaangażowany w inicjatywę organizowania ochotników do armii gen. J. Hallera; działał też w Centralnym Polskim Komitecie Pomocy Polsce. Wspólnota wielokrotnie gościła Ignacego J. Paderewskiego; gen. J. Haller był tu dwukrotnie. Również przebywał tu Władysław Reymont, a także biskupi: abp. A. Symon, abp. Jan Cieplak, oraz biskup polowy Wojska Polskiego Józef Gawlin i inni.
Parafia prężnie działała do końca lat 50. Kiedy to zaczęto zamykać fabryki znajdujące się w bliskiej odległości od centrum miasta. Polacy zaczęli się wyprowadzać, a ich domy, które straciły na wartości kupowali Meksykanie. Parafialne budynki wymagały generalnych renowacji, a wiernych sukcesywnie ubywało. Wielu jednak przyjeżdżało na Mszę św. w niedzielę. W latach 60. przy malejącej liczbie parafian zdołano zebrać ponad 100 tys. dolarów na konieczne remonty. Wtedy też dla potrzeb powiększenia parkingu rozebrano stary kościół. Kiedy zbliżała się rocznica 100 lecia w1974 r. zaistniało realne zagrożenia jej likwidacji. Powstał wówczas komitet, który nagłośnił tę sprawę w prasie polskiej i amerykańskiej. Obok Polaków, również Meksykanie brali udział w manifestacjach pod katedrą w Chicago. Na skutek tych protestów ostatecznie parafia ocalała, a komitet ratowania kościoła św. Wojciecha podjął się gromadzenia funduszy na kompletny remont kościoła. Na czele komitetu stanął bp. A. Abramowicz, któremu udało się zebrać potrzebne ponad 200 tys. dolarów. Po czterech latach w 1978 r. szkołę parafialną jednak zamknięto, gdyż liczba dzieci zmalała do 161. Wtedy parafię opuściły również siostry nazaretanki, tym samym przestała istnieć również ochronka dla dzieci. W roku zamknięcia szkoły, budynek starej szkoły zbudowany ok. 1880 rozebrano, zaś teren ten przeznaczono na parking. W latach 80. jeszcze połowę parafian stanowili Polacy, którzy przyjeżdżali tu w niedzielę, jednak duszpasterstwo w parafii było już w większości hiszpańskojęzyczne. W 1990 r. do parafii św. Wojciecha dołączono wiernych z rozwiązanej sąsiedniej wspólnoty św. Wita (była to parafia założona przez Czechów w 1888 r.). Do 2014 r. odprawiana w języku polskim była tam jedna Msza św. w niedzielę. W następnym roku jednak zaniechano tych praktyk, co wywołało kolejną groźbę likwidacji parafii. W 2015 r. Archidiecezja ogłosiła, że budynek będzie sprzedany i przeznaczony na potrzeby szkoły muzycznej, ponieważ budynki wymagają remontu i parafia nie jest się w stanie utrzymać. Wiadomość wywołała oburzenie wśród Polonii. Powstał komitet ratowania kościoła św. Wojciecha, a sprawę komentowała prasa. Odbyło się również kilka protestów pod katedrą w Chicago, wysyłane były listy do władz kościelnych na najwyższym szczeblu. W sprawę obrony kościoła zaangażował się prezes Związku Narodowego Polskiego Frank Spula, który należał do wspólnoty św. Wojciecha. Obecnie, jeszcze w listopadzie 2017r. sprawa nie została rozstrzygnięta. W kościele raz w miesiącu odprawiana jest Msza św. w j. polskim, na którą przyjeżdżają Polacy z całego Chicago.

Historia budowy:

Powstanie kościoła pw. św. Wojciecha, znajdującego się pod adresem: 1650 W. 17 Street, datuje się na 1912 r. Wtedy to zakupiono grunty pod jego budowę i w tym samym roku odbyło się, symboliczne przekopanie ziemi w dniu 25 marca. Kamień węgielny poświęcił abp J. E. Quingley 30 czerwca 1912 r., zaś kościół wzorowany na bazylice św. Pawła, ukończony został w 1914 r. Koszt inwestycji wyniósł 200 tys. dolarów. Wymiary budowli 190 stóp długości, 113 stóp szerokości i 110 stóp wysokości sklepienia, wysokość wież 185 stóp. Świątynia przewidziana jest na 1900 miejsc siedzących. Kościół zbudowany bez użycia drewna, a nawet w wyposażeniu jedyny drewniany element to ławki. Ołtarze, figury, ambona, balustrady wykonane zostały z marmuru we Włoszech. Szczególnie ciekawa jest  kopia Piety Michała Anioła oraz replika obrazu El Greco Wniebowzięcia NMP. Wnętrze pokrywa polichromia przedstawiająca sceny z historii Polski: ślub Jadwigi i Jagiełły, obrona klasztoru Jasnogórskiego. Witraże wykonał F. X. Zettler w Królewskim Artystycznym Instytucie w Monachium. Organy wykonała firma W and W Kimball. Fasadę kościoła zdobi granitowa kolumnada. Kościół zbudowany jest na skale w dosłownym tego słowa znaczeniu – fundamenty spoczywają na betonowych 75 filarach, które złączone z ze skałą tworzą mocną podstawę. Od początku budowy zastosowano centralne z kanałami umieszczonymi w ścianach. W 1975 r. bp. Alfred Abramowicz ufundował obraz Matki Bożej z Gwadelupe.

Dalsze losy budowli:

W latach 60. przeprowadzono odnowienie wnętrza i fugowanie murów. Koszty renowacji wyniosły ponad 100 tys. dolarów. Pieniądze na renowację zbierano przez dwa lata. Kolejne remonty i odnowa świątyni przeprowadzono z okazji stulecia parafii w 1974 r., kiedy to po raz pierwszy realna stała się likwidacja parafii. Aby do tego nie doszło, na konieczne prace naprawcze przeznaczono ponad 200 tys. dolarów. Remont obejmował m.in. wymianę systemu ogrzewania i zmianę dachu. W 1980 r. pomalowano wnętrze kościoła. W 2014 r. wieże kościoła obłożono rusztowaniem, przygotowując je do remontu, który ostatecznie opiewał na sumę ok. 3 milionów dolarów. W 2015 r. kościół został przeznaczony na sprzedaż a parafia do likwidacji. Na skutek protestów za strony środowisk polonijnych wstrzymana została decyzja archidiecezji o likwidacji parafii.