Kościół św. Stanisława Kostki

Saint Stanislaus Kostka Church

Nazwa własna: kościół św. Stanisława Kostki

Miejscowość: Chicago

Stan: Illinois

Dystrykt: Cook County

St. Stanislaus Kostka Church

3151 West Evergreen Avenue

Chicago, Illinois 60642

 

Kontakt

Tel. 773 278 2470

 

www.ststanschurch.org

Diecezja: Chicago

Rodzaj świątyni: kościół parafialny

Obrządek: rzymsko-katolicki

Wezwanie: św. Stanisława Kostki

Autor projektu architektonicznego: Patrick Charles Keely

Data erygowania: 1867

Fundator: parafianie

Fotografie i opisy

_5654395
Architektura
_5653761
Wystrój wnętrza
_5653768
Wyposażenia
_5653852
Wyposażenie ruchome
_5654397
Budynki parafii

Historia parafii: 

Kościół św. Stanisława Kostki, to pierwszy kościół zbudowany przez Polaków w Chicago. Oddalony jest około 4 km od centrum miasta (kierunku północno-zachodnim), przylega niemal dosłownie do trasy szybkiego ruchu Kennedy Expressway. Jest to również pierwsza w Chicago parafia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa, czyli księży zmartwychwstańców, związana z działalnością ks. Wincentego Barzyńskiego, najbardziej znanego organizatora życia polonijnego w Chicago. Kościół św. Stanisława jest nie tylko matką kościołów polskich w Chicago, ale też był swoistym tyglem głównych idei jakie nurtowały życie polonijne. Podział wśród parafian ujawnił się już w rok po poświęceniu kościoła, gdy zaszła potrzeba powiększenia lub budowy nowej świątyni. Otóż Towarzystwo św. Józefa, które zbudowało kościół Świętej Trójcy (1873) dążyło przez 20 lat do utworzenia odrębnej parafii i przez te lata trwały konflikty między „Stanisławowem” i „Trójcowem”(nazwy pochodzą od patronów kościołów). Był to spór o podłożu ideowym, gdyż dwa pierwsze kościoły w Chicago stały się ośrodkami dwóch wielkich organizacji polonijnych: Zjednoczenia Polskiego Rzymsko Katolickiego i Związku Narodowego Polskiego. Obie organizacje miały na celu dobro Polski i trwanie w wierze katolickiej, z tym, że ZPRK skupione przy kościele św. Stanisława, kładło nacisk na przynależność do Kościoła katolickiego, natomiast ZNP związany z kościołem Świętej Trójcy akcentował narodowość polską. Oba ośrodki wydawały swoje organy prasowe, na łamach, których toczyły się spory między „Kościelnikami” i „Narodowcami”. Wokół dwóch pierwszych kościołów, oddalonych od siebie zaledwie ok. 400 metrów, powstała zwarta polska dzielnica, gdzie zbudowano jeszcze pięć następnych polskich kościołów, w tym katedrę Polskiego Narodowego Katolickiego Kościoła. Polacy zaczęli się pojawiać w Chicago ok. 1850 r., osiedlali się w błotnistej wówczas okolicy nad rzeką Chicago, znajdując pracę w pobliskich garbarniach, walcowniach i fabrykach. Pierwsza fala emigracji pochodziła z zaboru pruskiego, a pierwszym stałym osadnikiem był Antoni Schermann-Smagorzewski z Wielkopolski. Początkowo Polacy korzystali z duszpasterstwa w niemieckim w kościele św. Michała, niektórzy należeli nawet do tamtejszego chóru parafialnego, gdy wspólnota osadników liczyła ok 40 rodzin, zaczęto myśleć o zbudowaniu kościoła. Ważną rolę w organizowaniu polskiej parafii odegrał Piotr Kiołbassa, pochodzący z polskiej osady Panna Maria w Texasie, który zaprosił ks. Leopolda B. M. Moczygembe z Texasu do wysłuchania spowiedzi w Chicago na Wielkanoc 1864 r. Wtedy to powstało Towarzystwo Bratniej Pomocy św. Stanisława Kostki, które później było inicjatorem budowy kościoła. Parafię erygowano w 1867 r. i wówczas zakupiono 4 działki pod budowę kościoła przy zbiegu ulic Noble i Bradley (obecnie Potomac) za 1,700.00 dolarów. Do czasu zbudowania kościoła (1869 r.) nabożeństwa odprawiano szkole przy niemieckim kościele św. Józefa. Opieką duszpasterską parafian zajmował się ks. Franciszek Schulak jezuita (z pochodzenia Słowak), który prowadził misje w polskich parafiach, podczas jego nieobecności zastępował go czeski ksiądz Józef Molitor z kościoła św. Wacława. Kościół zaczęto budować we wrześniu 1869 r. i po dwóch miesiącach świątynia była ukończona, koszt 6,885.00 dolarów, budowę prowadził J. Petruszak. Był to budynek drewniany, dwukondygnacyjny, o wymiarach 85 na 40 stóp, dolna kondygnacja przeznaczona była na sale szkolne i sale obrad, miała 12 stóp wysokości, górna kondygnacja – właściwa świątynia miała 22 stopy wysokości. Wieża zakończona krzyżem miała 85 stóp wysokości. W październiku 1869 r. bp. Thomas Foley wyznaczył pierwszego proboszcza ks. Józefa Juszkiewicza, kapłana diecezjalnego, równolegle Piotr Kiołbasa starał się o sprowadzenie do parafii księży zmartwychwstańców. Następnego roku (1970 r.) zmartwychwstańcy nie tylko objęli parafię, ale bp. Foley nadał im prawo wyłączności do zakładania polskich parafii w Chicago. Poświęcenie kościoła było możliwe dopiero w czerwcu 1871 r. po przepisaniu posesji kościelnej na własność biskupa. W roku 1871 wybuchł wielki pożar w Chicago, w którym 9 polskich rodzin straciło swój dobytek, 4 osoby straciły życie. Dolna kondygnacja kościoła św. Stanisława była tymczasowym schronieniem dla pogorzelców. Do odbudowy miasta po pożarze ściągnęła ogromna rzesza emigrantów, w tym również Polaków, wtedy dotychczasowy kościół okazał się zbyt ciasny i postanowiono zbudować nowy. Pod kierownictwem zmartwychwstańców, nowo założone Towarzystwo św. Józefa zbudowało w pobliżu kościół Świętej Trójcy (1873 r.) jednak od początku popadło w konflikt z proboszczem ks. Bakanowskim, ponieważ dążyło do utworzenia odrębnej parafii (co udało się zrealizować dopiero po dwudziestu latach w 1893 r.). W lutym 1874 r., gdy rozpoczęto szkołę, zgłosiło się 150 dzieci, w jesieni już 350, nauczaniem dzieci zajmowały się Siostry Notre Dame z Milwaukee. W tym samym roku (1874 r.) zbudowano plebanię przy Ingraham Street (obecnie Evergreen Ave.), koszt 1,5 tys. dolarów, wymiary 70 na 40 stóp. Jesienią 1874 r. proboszczem został ks. Wincenty Barzyński, który nadał rozmachu działalności zmartwychwstańców, przez co wywarł wielki wpływ na Polonię w Chicago. W roku objęcia parafii 1874, ks. Barzyński zwołał do Chicago Pierwszy Sejm Wychodźstwa, powołał organizację Zjednoczenie Polskie Rzymsko Katolickie, założył wydawnictwo drukujące czasopismo „Wiara i Ojczyzna”, utworzył pierwszą polską szkołę średnią dla chłopców, sprowadził do Chicago Siostry Nazaretanki (które założyły w pobliżu kościoła szkołę średnią dla dziewcząt w 1887 r.), pomógł w założeniu polskiego zgromadzenia Sióstr Franciszkanek pod wezwaniem św. Kunegundy, które prowadziły w par. św. Stanisława sierociniec i dom opieki dla starców. Mimo niesnasek związanych z kościołem Świętej Trójcy, parafia się rozrastała i konieczny był nowy kościół, działki pod budowę którego zakupiono w 1875 r., lecz najpierw zbudowano bardziej potrzebne budynki: w roku 1878  nową plebanię (w miejscu dotychczasowej), którą poświęcono 28 listopada, wymiary 70 na 45,6 stóp, koszt 8 tys. dolarów. W następnym roku zbudowano dom dla sióstr (dotychczas mieszkały w salach przy szkole w dolnej kondygnacji kościoła), koszt budowy 3,500.00 dolarów. Nowy kościół poświęcono w 1881 r., dotychczasową świątynię przebudowano na sale szkolne. Szkoła się rozrastała i potrzebny był nowy budynek, od 1886 r. zaczęto kupować działki, budowę rozpoczęto w 1889 r., gdy zakupiono ostatnią działkę (właściciele nie chcieli sprzedać działek). Szkołę poświęcono w 1990 r. był to budynek czteropiętrowy, długość 212 stóp, 4 piętra, 16 sal lekcyjnych i 4 sale dla towarzystw, biblioteka, sale bilardowe. koszt budowy 95 tys. dolarów. Szkoła posiadała ogromne audytorium mieszczące 4 tys. ludzi (drugie pod względem wielkości audytorium w ówczesnym Chicago). W 1890 r. w budynku starej szkoły otwarto szkołę średnią dla chłopców St. Stanislaus College – pierwsza polska szkoła średnia w Stanach Zjednoczonych. Parafia powiększała się w błyskawicznym tempie. Gdy zaczęto budowę kościoła, parafia liczyła około 400 rodzin, w roku srebrnego jubileuszu (1892 r.) par. św. Stanisława Kostki była największą, pod względem liczebnym, parafią na świecie – liczyła około 40 tysięcy wiernych (8 tys. rodzin). Odprawiano w niedziele 6 mszy św. w górnym kościele i 6 w dolnym. Proboszcz największej parafii ks. Wincenty Barzyński zakładał równolegle kolejne parafie w Chicago: pięć parafii zmartwychwstańców i osiem, które z powodu braków kadrowych u zmartwychwstańców zostały obsadzone przez księży diecezjalnych. W wielkiej parafii nie brakowało konfliktów, w roku 1893, po dwudziestu latach zmagań, usamodzielniła się parafia Świętej Trójcy – decyzją nuncjusza apostolskiego abp. F. Satollego. W następnym roku (1894) wybuchł konflikt w kościele św. Jadwigi, który doprowadził do utworzenia niezależnego Kościoła (w 1895 r.). Parafia św. Stanisława Kostki dalej się rozwijała i wznoszono kolejne budowle, w 1899 r. St. Stanislaus College relokowano do 1456 W. Division Street, w 1900 r. następca Barzyńskiego nabył w sąsiedztwie budynek White Eagle Turner Hall i przebudował na sportowo-rekreacyjne centrum dla młodzieży – koszt 65 tys. dolarów. Ponieważ liczba dzieci ustawicznie się zwiększała, w 1901 r. zmniejszono ogromne audytorium, co pozwoliło na wygospodarowanie 8 sal lekcyjnych, koszt przebudowy 22,600.00 dolarów. 1903 r. zorganizowano dokształcanie dla starszej młodzieży (rodzaj uniwersytetu ludowego), wykładano literaturę i historię polską, a także nauki przyrodnicze. W 1904 r. przebudowano najwyższe piętro gmachu szkolnego i utworzono tam mieszkania dla sióstr koszt 16,650 dolarów. Parafia dalej się powiększała, w 1905 r. starą szkołę (tę z kościołem) i dom sióstr (z 1889 r) zburzono, przygotowując plac pod budowę nowego kompleksu budynków przy ul. Noble i Bradley (obecnie Potomac). Budowę nowego kompleksu (audytorium i domu sióstr) rozpoczęto budować w styczniu 1906 r., gdy budowa była na ukończeniu – w grudniu 1906 r., ogień wybuchł w budynku szkoły trawiąc doszczętnie szkołę i nowe budowle. To parafian nie zniechęciło i budowali od początku, w sierpniu 1907 r. siostry zamieszkały w nowym domu (w czasie budowy mieszkały domu sióstr nazaretanek przy Division Street), dzieci uczyły się w kościele. Poświęcenie audytorium odbyło się 1 stycznia 1908 r, mieściło 1000 osób, było wyposażone jak profesjonalny teatr. Poświęcenie kamienia węgielnego pod szkołę odbyło się 31 maja 1907 r. Nowa szkoła była pięciokondygnacyjnym budynkiem żaroodpornym, posiadała 54 sale lekcyjne i 3 hole na spotkania dla towarzystw parafialnych. Wówczas w szkole parafialnej uczyło się 4500 dzieci, nauczało je 67 sióstr Notre Dame. Poświęcenie nowej szkoły miało miejsce 10 maja 1908 r. był to niezapomniany dzień w dziejach parafii, szkołę poświęcił abp. James E. Quigley, na uroczystości obecny był wice prezydent Stanów Zjednoczonych Charles W. Fairbanks oraz wielu dostojników kościelnych i państwowych. Gości podejmował ks. prob. Franciszek Gordon, wybitny zmartwychwstaniec, który założył czasopismo Macierz Polska, był redaktorem Dziennika Związkowego i wykładowcą w College’u księży zmartwychwstańców. 1908 r. odwiedził również parafię delegat apostolski na Stany Zjednoczone abp Diomede Falconio. W 1908 kolejna radość dla parafii – absolwent szkoły św. Stanisława – Paweł Rhode został wyświęcony na pierwszego polskiego biskupa w Stanach Zjednoczonych. W 1914 r. Siostry Notre Dame utworzyły dwuletnią handlową szkołę dla dziewcząt, przemianowana w 1939 r. na 4 letnią szkołę średnią dla dziewcząt. Po zakończeniu pierwszej wojny, gdy nastąpił progres gospodarczy, wielu Polaków zakupiło domy w bogatszych dzielnicach na przedmieściach na północy i zachodzie Chicago. Mimo, że ludzi ubywało, w 1918 do parafii należało ok. 30 tys. ludzi. W roku w 1925 r. w szkole uczyło się 2700 dzieci i szkoła zajmowała drugie miejsce w diecezji pod względem ilości uczniów, na pierwszym miejscu uplasowała się szkoła z sąsiedniej parafii św. Trójcy – 2904 dzieci. W parafii od początku rozwijała się działalność patriotyczna, w audytorium wystawiano ambitne sztuki teatralne, gdzie działał polonijny literat Szczęsny Zahajkiewicz. Około tysiąca młodzieńców zgłosiło się do walki o Polskę w pierwszej wojnie światowej, poległym ustawiono pomnik na posesji kościelnej. Podobnie duża liczba parafian została zmobilizowana podczas drugiej wojny. Do lat 50. parafia była ciągle prężna, w połowie lat 50. zaczęto wytyczać trasę autostrady (Kennedy expressway), wielu parafian musiało opuścić swoje domy. Autostradę zaplanowano dokładnie przez środek polskiej dzielnicy a na jej drodze stał kościół św. Stanisława Kostki, przeznaczony do zburzenia. Protesty polskiej społeczności i interwencja polskiego kongresmena Daniela Rostenkowskiego zapobiegły zburzeniu kościoła, autostradę lekko przesunięto na wschód, tak że przylega niemal do ściany plebanii. Kościół i plebania zostały zachowane, niestety w roku 1956 zburzono 12 klas z budynku szkolnego mieszczącego się przy 1366 W. Potomac i zburzono budynek centralnego ogrzewania. W 1957 r. zakupiono na ulicy Ponitac budynek i przebudowując go na sale szkolne. Zaczęto wówczas (1957) budować nowy budynek szkoły średniej i dom sióstr przy 1266 N. Noble Str. – skończono w 1959 r. Autostradę otwarto w 1960 r. W roku 1978 zburzono stare budynki szkoły. W roku 1959 w szkole podstawowej uczyło się 900 dzieci, a w średniej 470 dziewcząt. W roku 1967 liczba dzieci w szkole podstawowej zmalała do 460, w szkole średniej do 352 osób. Szkołę średnią zamknięto w roku 1977, wówczas do budynku High School przeniosła się szkoła podstawowa, która funkcjonuje do tej pory. Do roku 2010 szkołę administrowały siostry Notre Dame. W latach 70. dał się zauważyć silny napływ emigrantów z Puerto Rico i Meksyku. W 1979 r. w szkole uczyło się 260 dzieci w tym 35 afroamerykańskich, 30 latynoskich, reszta białe dzieci pochodzenia polskiego. W roku 1975 po stu latach zmartwychwstańcy przejęli parafię Świętej Trójcy, gdyż zgromadzenie Krzyża św. opuściło tę parafię z braku kadry mówiącej po polsku. Wówczas w dawnej polskiej dzielnicy nie było już żadnej polskiej rodziny, okolica stała się uboga i niebezpieczna. W roku 1980 do parafii należało 850 rodzin, w tym ok. 400 polskich rodzin, które utrzymywały łączność z parafią mimo fizycznego oddalenia, tyle samo Latynosów mieszkających w sąsiedztwie kościoła i grupa Afroamerykanów. W 1998 r, kard. J. Bernardin utworzył w kościele Świętej Trójcy Polską Misję Duszpasterska przekazując ją duszpasterzom z Towarzystwa Chrystusowego. Natomiast kard. F. George ustanowił w 2007 r. kościół św. Stanisława sanktuarium Miłosierdzia Bożego, od tej pory trwa tam wieczysta adoracja (całodobowa). Do parafii należy obecnie ok. 600 rodzin, w niedzielę jest odprawiana jedna msza św. w j. polskim.

Historia budowy:

W roku 1875 zakupiono działki pod nowy (obecny) kościół przy ulicach Noble i Ingraham (obecnie Evergreen), za 11,500.00 dolarów. budowę rozpoczęto w 1876 r., poświęcenie kamienia węgielnego odbyło się 1 czerwca 1877 r., pierwsza msza św. została odprawiona w dolnym kościele w Wigilię 1877 r. Poświęcenie kościoła miało miejsce 10 czerwca 1881 r. W górnej kondygnacji kościoła jest 1500 miejsc siedzących, dolna kondygnacja początkowo przewidziana była na sale szkolne, ale w trakcie budowy zmieniono plany przeznaczając ją również na cele sakralne. Koszt budowy 11,5 tys. dolarów, wymiary: 200 stóp długość i 80 stóp szerokość. W roku poświęcenia kościół posiadał organy (koszt 5 tys. dolarów), dębowe ławki i dębowe stalle w chórze. Budowę wież, o wysokości 100 stóp ukończono w 1892 r., koszt 99.850.00 dolarów, między wieżami umieszczona została spiżowa statua św. Stanisława Kostki o wysokości 17 stóp. Polichromie wykonał kilkukrotnie artysta Tadeusz Żukotyński – pierwszy raz po zbudowaniu kościoła, drugi raz w 1887 r, i w latach 1896-99 dekorował prezbiterium. Witraże wykonał F. X Zettler z Królewskiego Bawarskiego Artystycznego Instytutu w Monachium, zainstalowane zostały w 1903 r. Kandelabry po obu stronach nawy głównej pochodzą ze studia Louis C. Tiffany z Nowego Jorku. W 1908 r. zamontowano instalacje elektryczne w kościele.

Dalsze losy budowli:

W 1904 r. w górnym kościele zainstalowano nowy ołtarz za 3,825 dolarów, w 1908 r. kościół został z zewnątrz pomalowany. W dolnym kościele położono posadzkę cementową w 1909 r. a w 1913 r. zainstalowano nowe organy (koszt 2 tys. dolarów), w 1915 r. ufundowano do dolnego kościoła nowy ołtarz główny, balustradę i ambonę (koszt 2,5 tys. dolarów). W 1923 r. zabudowano klatkę schodową przed wejściem głównym do kościoła. Kolejna dekorację wnętrza pochodzi z 1942 r., wykonawca – Daprato Studio. Obecnie jedna z wież pozostaje nieodbudowana po pożarze w wyniku uderzenia pioruna w 1964 r. Hełm drugiej został zmieniony. W latach 90. przeprowadzono konieczne remonty służące zabezpieczeniu struktury budowli, wprowadzono metalowe umocnienia sklepienia, z zewnętrznych ścian świątyni zbito tynk i mury wyfugowano. W 2007 kard. Francis George ustanowił kościół św. Stanisława Kostki sanktuarium Miłosierdzia Bożego, w następnym roku wykonano przenośny ołtarz (wykonawcy artyści Stefan Niedorezo, Margaret Sawczuk) wyobrażający arkę przymierza ze starego testamentu oraz ikonę Matki Bożej zawierającą monstrancję. W 2011 r. rozpoczęła się generalna renowacja świątyni przed jubileuszem 150 lecia parafii przypadającym w 2017 r., w górnym kościele odnowiono polichromię, zmieniono ławki i ustawiono statuę parafianki – s. Marii Teresy Dudzik, założycielki polskiego zgromadzenia w Chicago – Sióstr Franciszkanek św. Kunegundy.